Giriş Mormonluk (Mormonism), 19. yüzyılın başlarında Amerika Birleşik Devletleri’nde ortaya çıkan ve günümüzde milyonlarca takipçisi bulunan bir dini harekettir. Bu hareketin kurucusu olan Joseph Smith Jr., hayatı boyunca gördüğü iddia edilen ilahi vizyonlar, çevirdiği kutsal metinler ve kurduğu teşkilat yapısıyla hem büyük bir takipçi kitlesi kazanmış hem de yoğun tartışmaların odağı olmuştur. İşte Joseph Smith’in hayatı ve Mormonluğun kuruluş sürecinin dönemsel bir özeti. Erken Dönem ve İlk Vizyonlar (1805-1827): Joseph Smith Jr., 23 Aralık 1805’te Vermont’ta fakir bir çiftçi ailesinin dördüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesiyle birlikte 1816 yılında Batı New York’a taşındıktan sonra, bölgede yaşanan yoğun dini canlanmalardan derinden etkilendi. 1820 yılında, 14 yaşındayken ormanda dua ederken gördüğü “bir ışık sütunu” içinde iki varlıkla karşılaştığını iddia etti. Smith bu varlıkları Tanrı Baba ve İsa Mesih olarak tanımladı. Bu “Birinci Vizyon” (First Vision), Mormon inancında Tanrı’nın yeryüzündeki faaliyetinin yeniden başlaması olarak kabul edilir. Smith’e göre, mevcut tüm kiliselerin öğretilerinden uzak durması ve ilahi bir restorasyon için hazırlanması gerektiği kendisine bu vizyonla bildirilmişti. Üç yıl sonra, 21 Eylül 1823 gecesi, Smith’e “Moroni” adında bir melek göründü. Bu melek, ona yakınlardaki Cumorah tepesinde, altın levhalar halinde eski bir kutsal kitabın gömülü olduğunu söyledi. Bu levhaların, Amerika kıtasında yaşamış eski peygamberlerin yazılarını içerdiği ve ancak dört yıl sonra çıkarılabileceği belirtildi. 1827 yılında, Emma Hale ile evlendikten kısa bir süre sonra Smith, melek Moroni’nin talimatlarına uyarak levhaları gün yüzüne çıkardı. Altın Levhalar ve Mormon Kitabı’nın Tercümesi (1827-1830): Smith, altın levhaları ve onlarla birlikte bulunan “Urim ve Tummim” adlı iki taşı kullanarak bu antik metinleri tercüme etmeye başladı. Resmi anlatıya göre, tercüme işlemi ilahi bir güçle gerçekleşiyordu; Smith tercüme ettiği metinleri yüksek sesle okurken, önce Martin Harris, daha sonra Oliver Cowdery gibi katipler yazıya geçiriyordu. Bu zahmetli sürecin sonunda, 1830 yılında 24 yaşında bir genç olarak Mormon Kitabı (Book of Mormon) yayımlandı. Kitap, adını derleyicisi ve aynı zamanda eski bir peygamber olan Mormon’dan almaktadır. Smith, bu kitabın İncil’e ek bir vahiy olduğunu ve İsa Mesih’in Amerikan kıtasına da geldiğine dair tanıklık içerdiğini iddia etti. Kilisenin Kuruluşu ve Erken Zorluklar (1830-1831): Mormon Kitabı ’nın yayımlanmasıyla birlikte ilk takipçiler etrafında toplanmaya başladı. 6 Nisan 1830’da, Smith ve beş takipçisi, New York’taki Fayette kasabasında “İsa Mesih’in Son Zaman Azizler Kilisesi”ni (The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) resmen organize etti. Kilisenin kuruluşuyla eş zamanlı olarak Smith, kendisinin “Birinci Görücü” (First Seer) ve “Peygamber” olduğunu ilan etti. Ancak yeni inancın yayılması kolay olmadı. Smith’in iddiaları ve gizemli levhalar hikayesi, çevredeki Hristiyan topluluklar tarafından büyük bir şüphe ve düşmanlıkla karşılandı. Bu baskılar, Smith ve takipçilerini daha güvenli bir yer arayışına itti. Ohio, Missouri ve Nauvoo Dönemleri (1831-1844): Ohio ve Missouri (1831-1839): Şiddetli muhalefetten kaçmak için Smith, 1831’de takipçilerinin büyük bir kısmını Ohio, Kirtland’a taşıdı. Burada ilk tapınağı (Kirtland Tapınağı) inşa ettiler. Ancak 1837’deki banka iflası ve iç çatışmalar, topluluğu yeniden göçe zorladı. Sığınılan yer Missouri oldu. Fakat burada da yerleşik Amerikalılarla anlaşmazlıklar baş gösterdi; artan gerginlikler sonucunda “Mormon Savaşı” adı verilen çatışmalar yaşandı ve 1838’de Missouri Valisi, tüm Mormonların eyaleti terk etmesi veya yok edilmesi yönünde bir emir yayınladı. Smith ve takipçileri, bu emir üzerine zorlu bir kış yolculuğuna çıkarak Mississippi Nehri kıyısındaki Illinois eyaletine sığındılar. Nauvoo (1839-1844): Illinois’te Smith, bataklık bir arazi üzerinde “Nauvoo” (İbranice’de “güzel” anlamına gelir) şehrini kurdu. Burada Mormon topluluğu, kendi ordusuna, yasama meclisine ve hatta şehir mahkemelerine sahip olacak kadar özerklik kazandı. Smith, şehrin belediye başkanı olarak da görev yaptı. Bu dönem, Mormon inancının en tartışmalı uygulamalarından biri olan “çoğul evlilik” (polygamy) uygulamasının başladığı dönem olarak da bilinir. Bu uygulama, hem içeride hem dışarıda büyük bir rahatsızlık yarattı. Ayrıca Smith, 1844 yılında Amerika Birleşik Devletleri başkanlığına adaylığını koyarak siyasi arenada da boy göstermeye başladı. Joseph Smith’in Ölümü ve Mirası: Smith’in artan siyasi ve askeri gücü, özellikle çevredeki yerleşimciler ve basın kuruluşları tarafından bir tehdit olarak görülmeye başlandı. “Nauvoo Expositor” adlı bir gazete, Smith’in çoğul evliliklerini ve diğer uygulamalarını sert bir dille eleştirdi. Bunun üzerine Smith, şehir meclisinin kararıyla gazetenin matbaasını yıktırdı. Bu eylem, onun tutuklanmasına yol açan olaylar zincirini başlattı. Smith ve kardeşi Hyrum, 27 Haziran 1844’te Illinois, Carthage hapishanesinde, ellerinde tabancaları olduğu halde bir linç çetesinin saldırısına uğradı. Her iki kardeş de çıkan çatışmada öldürüldü. Joseph Smith, 38 yaşında hayatını kaybetti.